Doktora Adayı: Ekin Sağlıcan
EABD: Tıp Bilişimi
Tarih: 24.12.2026 / 16:00
Yer: A-212
Özet: Antik DNA (aDNA) analizleri, geçmiş toplumların genetik tarihini araştırmak ve evrimsel ve demografik süreçleri yeniden yapılandırmak için önemli bir fırsat sunmaktadır. Bununla birlikte, DNA degradasyonu, parçalanması ve ölüm sonrası hasar (post-mortem damage, PMD), güvenilir genetik bilginin elde edilmesinde önemli zorluklar oluşturmaktadır. Bu nedenle, arkeolojik kalıntılardan elde edilen bilgiyi en üst düzeye çıkarmak için hem deneysel hem de bilişimsel yaklaşımların optimize edilmesi gerekmektedir. Petroz kemikler endojen DNA açısından değerli kaynaklar olarak yaygın biçimde kabul edilmekle birlikte, bu tez yüksek mineralizasyon, osteosit yoğunluğu ve sınırlı kemik yeniden şekillenmesi özellikleri nedeniyle umut vadeden alternatif bir materyal olan kulak kemikçiklerinin, özellikle de üzenginin (stapes), kullanımını önermektedir.
Buna ek olarak, aDNA'nın işlenmesinde kullanılan bilişimsel yaklaşımlar, ölüm sonrası hasar gibi aDNA'nın kendine özgü özelliklerinin dikkatle değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu tez, geleneksel okuma kırpma (read trimming) yöntemlerine alternatif olarak, PMD'ye duyarlı bölgeleri seçici biçimde maskeleyen ve buna bağlı olarak baz kalite skorlarını düzenleyen BamRefine yöntemini tanıtmaktadır. Ayrıca, düşük kapsamalı genomik verilerden yararlanılarak gerçekleştirilen sonraki aşama aDNA analiz yöntemleri önemli zorluklar barındırmaktadır. Bu sorunu ele almak amacıyla, akrabalık tahminini iyileştirmek üzere READv2'nin diploid bir uygulaması, geleneksel psödo-haploid yaklaşımlarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir.
Bu metodolojik geliştirmeler, Orta Anadolu'da bulunan ve ağırlıklı olarak Neolitik döneme tarihlenen Köşkhöyük arkeolojik alanından elde edilen 97 insan kalıntısına uygulanmaktadır. Deneysel karşılaştırmaların, bilişimsel değerlendirmelerin, radyokarbon tarihlendirmenin, popülasyon genetiği analizlerinin ve biyolojik akrabalık tahminlerinin bir araya getirilmesiyle bu araştırma, arkeogenomik çalışmalar için geliştirilmiş bir metodolojik çerçeve oluşturmayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, daha önce genetik açıdan araştırılmamış Köşkhöyük Neolitik toplumunun genetik yapısını ve biyolojik akrabalık ilişkilerini incelemek üzere yeni metodolojiler geliştirmeyi hedeflemektedir.
