Enformatik Enstitüsü

Bu tez, iki uzamsal işitsel ipucu yönteminin Mekânsal Yönelim Bozukluğu (MD) üzerindeki etkisini fizyolojik ve davranışsal ölçümlerle incelemekte, uzamsal sesin uçuş ve eğitim ortamlarında duyusal referans olarak kullanılma potansiyelini araştırmaktadır. MD, pilotlarda görülen ve ölümcül kazalarla ilişkili bir vestibüler illüzyondur. Bárány Koltuk Testi ile MD indüklenmiş; sekiz hoparlörlü dairesel dizilim ve VBAP yöntemiyle sabit nokta kaynak ve sürekli panoramalama uyaranları sunulmuştur. EEG, fNIRS, EOG, EKG, göz izleme ve joystick verileri toplanmıştır. Bulgular asimetrik bir etki göstermektedir: yanılsamayla uyumlu panlama rotasyon-sonrası tepkiyi güçlendirmiş, sol temporoparietal bölgede anlamlı oksihemoglobin azalması yaratmışken; sabit nokta dahil hiçbir koşul tepkiyi sessiz kontrolün altına indirmemiştir. Etki en belirgin biçimde pseudo speech uyaranında görülmüştür.

Tarih: 04.09.2026 / 10:00 Yer: A-212

Bu tez, OpenVLA modelinin hem yapısal (structural) hem de mekanistik (mechanistic) yorumlanabilirliğini incelemektedir. Yapısal yorumlanabilirlik, temsiller hiyerarşisini ortaya koyan geleneksel doğrusal problama (linear probing) yöntemiyle incelenirken, mekanistik yorumlanabilirlik erken çıkış (early-exit) mekanizmasını kullanan log-olasılık tabanlı problama yöntemiyle bilginin nedensel kullanımını analiz ederek araştırılmaktadır. Her iki yöntem de göreve özgü kontrollü pertürbasyonlar kullanılarak katman bazında uygulanmıştır. Korelasyona dayalı ve nedenselliğe dayalı analizlerin karşılaştırılmasıyla önerilen çerçeve, otoregresif Görsel-Dil-Eylem (VLA) modellerinin dilsel ve eylemle ilişkili bilgiyi nasıl temsil ettiğine ve kullandığına ilişkin kapsamlı bir anlayış sunmaktadır. 

Tarih: 02.09.2026 / 15:00 Yer: B-116

Anadolu leoparı, leoparın tulliana alt türüne ait, hakkında oldukça az çalışma bulunan ve günümüzde muhtemelen nesli tükenmiş bir popülasyondur. Bu tez kapsamında, Anadolu'nun geniş bir zamansal ve coğrafi dağılımını temsil eden potansiyel büyük kedi örneklerinin genomları dizilenmiş ve bunlar arasından analiz için uygun kalitede üç Panthera pardus genomu elde edilmiştir. Anadolu leoparının mitokondriyal ve tüm genom düzeyindeki filogenileri oluşturulmuştur. Bu çalışma, Anadolu leoparları üzerine gerçekleştirilen ilk tüm genom analizini temsil etmektedir.

Tarih: 03.09.2026 / 16:00 Yer: A-212

Büyük dil modelleri, yeterli bilgiye sahip olmadıkları konularda bile kendinden emin yanıtlar üretebilmektedir. Bu tez, modellerin bilgi sınırlarını fark edip açıkça ifade etmesi anlamına gelen epistemik alçakgönüllülüğün öğrenilip öğrenilemeyeceğini araştırmaktadır. Çalışmada, gerçekçi görünen ancak çeşitli kaynaklarda karşılığı bulunmayan “varsayımsal terimler” aracılığıyla modellerin uydurma eğilimi ölçülmektedir. Geliştirilen kıyaslama yöntemleri, bu eğilimin farklı model aileleri, ölçekleri ve akıl yürütme sistemlerinde yaygın olduğunu göstermektedir. Hedefli ince ayar, üç model mimarisinde uydurmayı azaltırken yanıtların olgusal doğruluğunu artırmaktadır. Tez ayrıca, bu belirsizlik farkındalığının model içinde nasıl temsil edildiğini ve yanıtları hangi aşamada etkilediğini incelemektedir.

Tarih: 31.08.2026 / 14:00 Yer: A-212

Modern dijital dünyamızda, güvenlik tehditleri her birey, kuruluş ve hükümet için önemli bir sorundur. Güvenlik Operasyon Merkezlerinde (SOC) güvenlik personelinin orkestrasyon ve otomasyon çalışmalarına yardımcı olmak için, yapay zekâ desteğine ilişkin yeni yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, kapsamı Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) ve literatürdeki çalışmalara dayanan bir siber dayanıklılık orkestrasyonu çerçevesi önermektedir. Söz konusu çerçeve; otomasyon, orkestrasyon ve güvenlik personeliyle iş birliği süreçlerinde Büyük Dil Modellerinden (LLM) yararlanmaktadır. Geniş bağlam kapasitesine sahip güçlü LLM'lerin, dayanıklılık orkestrasyonunda başarılı performans sergilediği gözlemlenmiştir. Otomasyon Hazırlık Seviyesi puanı (ARL score) mantığının uygulanması, orkestrasyon akışına kontrollü insan müdahalesini getirmiştir. Uçtan uca playbook yürütme deneylerinde hem ARL puanlarıyla hem de ARL puanları olmadan, GPT-4o modeli beklenen eylemler konusunda tam puan (%100) elde etmiş; onu %90'ın üzerinde puanla GPT-4 Turbo izlemiştir. Çalışma ayrıca, orkestrasyon için gerekli entegrasyon süreçlerinde önemli bir kolaylaştırıcı rol oynayan Uygulama Programlama Arayüzü (API) öneri mekanizmasını da ele almaktadır. Bu kapsamda; tekil uç nokta tahmini ile doğru istek şeması ve curl komutu oluşturmayı da içeren uçtan uca API öneri deneyleri gerçekleştirilmiştir. Erişim Destekli Üretim (Retrieval Augmented Generation - RAG) yöntemiyle %100 uç nokta tahmin başarısı sağlanmış; LLM Ajanı ile doğru uç nokta tespit edildikten sonra ise %87,5 oranında uçtan uca API öneri başarısı elde edilmiştir.

Tarih: 03.09.2026 / 15:00 Yer: A-108