Yüksek Lisans Adayı: Baran Özden
EABD: Bilişim Sistemleri
Tarih: 25.06.2026 / 14:30
Yer: A-212

Özet: Temel modeller, yapay zekayı dil ve görü alanlarında köklü biçimde dönüştürmüş olsa da ağır sanayinin sürekli üretim ortamları için benzer bir mimari bulunmamaktadır. Günümüzde proses endüstrisi, bütünleşik bir fiziksel tesisi kopuk parçalar halinde ele alan göreve özgü modeller kullanmaktadır. Bu tez, geleceğin bu parçalı modellerde veya evrensel zaman serisi tahmincilerinde değil, gerekli mekanizmalara sahip alana özel mimarilerde olduğunu savunmaktadır. Bu amaçla, çok değişkenli sensör verisini dil benzeri bir dizi olarak işleyen, tümüyle kaynaşmış uzay-zamansal dikkate sahip, 1,6M parametreli çift yönlü Transformer kodlayıcı Prometheus önerilmektedir. Önerilen model, bir petrol damıtma ünitesine ait beş yıllık veri üzerinde Dört-Öğretmenli geometrik maskeleme stratejisi ve öz-denetimli yeniden yapılandırmayla ön-eğitilmiş, ardından yeniden yapılandırma ve alt-akış kalite görevlerinde test edilmiştir. Sonuçlar, kısa ufuklu tahminde Prometheus'un 38 kanalın tamamında her metrikte üstün geldiğini göstermektedir (ortalama segment-içi R² 0,76). Üstünlüğü, Prometheus'un pozitif, diğer tüm referans modellerin negatif R² skoru elde ettiği birbirine bağlı akış ve seviye kanallarında en belirgindir; üstelik Prometheus, sıfır-örnekli temel modellerden yaklaşık 300 kat küçüktür. Ayrıca, referans modellerin doğrudan gerçekleştiremediği bir sanal algılama yeteneği sergiler. Tamamen eksik kanalları yalnızca kanallar arası çıkarımla yeniden inşa edebilmesi (ortalama segment-içi R² 0,84), sistemin temel termodinamiğini yakaladığına işaret eder. Yazılım-sensör olarak ince ayarlandığında, ağır dizel T90-T95 kalitelerini, devreye alınmış T95-Uzmanı dahil tüm rakiplerinden daha doğru tahmin eder. Prometheus, Endüstriyel Temel Model için taslak sunar: ağır sanayinin fiziksel gerçekliğini yorumlayabilen ve nihayetinde kontrol edebilen bütünleşik bir zekaya doğru atılan ilk adımdır.