Yüksek Lisans Adayı: Gamze Cengiz
EABD: Bilişsel Bilimler
Tarih: 04.09.2026 / 10:00
Yer: A-212

Özet: Bu tez, Mekânsal Yönelim Bozukluğunu (MD) değiştirebilecek iki uzamsal işitsel ipucu yönteminin etkisini fizyolojik ve davranışsal ölçümlerle incelemeyi ve uzamsal sesin bir duyusal referans olarak eğitim ve uçuş ortamlarına entegrasyon potansiyelini araştırmayı amaçlamaktadır. MD, ağırlıklı olarak pilotların yaşadığı bir vestibüler sistem illüzyonudur; ABD Hava Kuvvetleri'nin A Sınıfı kazalarının yaklaşık beşte birinde, ABD Kara ve Deniz Kuvvetleri'nde ise benzer oranlarda nedensel veya katkıda bulunan bir etken olarak rol oynamakta, bu kazalardaki ölüm oranı ise MD içermeyen kazalara kıyasla yaklaşık üç kat daha yüksek olmaktadır. Vestibüler sistem, vücut pozisyonu ve hareketini iç kulaktaki yarım daire kanalları ve otolit organları aracılığıyla algılar; insan bedeni yer koşullarına uyum sağladığından, üç boyutlu uçuş ortamı duyusal çatışmalara yol açabilmektedir. Vücut pozisyonu ile yarım daire kanallarındaki endolenf sıvısının senkronize olmayan hareketi MD'ye neden olur. MD'yi güvenli biçimde indüklemek için en yaygın yöntem olan Bárány Koltuk Testi kullanılmıştır. İki tür uzamsal ses uyaranı uygulanmıştır: sabit nokta kaynak ve sürekli panoramalama; işitsel uyaranı üretmek ve konumunu kontrol etmek için Vektör Tabanlı Genlik Kaydırma (VBAP) yöntemi ve sekiz hoparlörlü dairesel dizilim kullanılmıştır. EEG, fNIRS, EOG, EKG, göz izleme ve joystick verileri toplanmıştır. Bulgular, MD üzerindeki etkinin asimetrik olduğunu göstermektedir: yanılsamayla uyumlu panlama rotasyon-sonrası tepkiyi güvenilir biçimde güçlendirmiş, uyumsuz panlamayla kıyasla anlamlı derecede daha yüksek yavaş-faz hızı ve kontrol koşuluna kıyasla sol temporoparietal bölgede anlamlı bir oksihemoglobin azalması üretmiştir; buna karşın sabit nokta panlaması dahil hiçbir koşul tepkiyi sessiz kontrol taban çizgisinin altına indirmemiştir. Bu örüntü en belirgin biçimde pseudo speech uyaranında saptanmıştır.