Enformatik Enstitüsü

Bu çalışmada, düzensiz biçimde yerleştirilmiş ve konum etiketli 4-16 adet tek kanallı oda dürtü yanıtından (RIR) alıcı merkezli bir vektör kat planı geri çatan, permütasyona değişmez bir model sunulmaktadır. Tek bir kontrol noktası, dört ölçümle %86,3 olan ortalama kesişim bölü birleşim değerini on altı ölçümle %96,2'ye çıkarmakta. Böylece edinim maliyeti, mekânsal kapsama ve geri çatma doğruluğu arasındaki denge, yeniden eğitime gerek kalmaksızın konuşlandırma aşamasında ayarlanabilmektedir. Rastgele ölçüm alt kümeleriyle eğitim, bir yandan değişken kardinaliteli çıkarıma olanak tanımakta, diğer yandan yapılandırılmış bir ölçüm seyreltme düzenlileştirmesi işlevi görmektedir. Model, sıralı bir vektör konturu döndürmekte olup 4-8 köşe, en fazla beş içbükey köşe ve birinci dereceden görünmezliği doğrulanmış duvarlar içeren 240.000 odalık genel çokgen bir kıyaslama kümesi üzerinde değerlendirilmektedir.

Tarih: 15.09.2026 / 10:00 Yer: A-212

Bu tez, iki uzamsal işitsel ipucu yönteminin Mekânsal Yönelim Bozukluğu (MD) üzerindeki etkisini fizyolojik ve davranışsal ölçümlerle incelemekte, uzamsal sesin uçuş ve eğitim ortamlarında duyusal referans olarak kullanılma potansiyelini araştırmaktadır. MD, pilotlarda görülen ve ölümcül kazalarla ilişkili bir vestibüler illüzyondur. Bárány Koltuk Testi ile MD indüklenmiş; sekiz hoparlörlü dairesel dizilim ve VBAP yöntemiyle sabit nokta kaynak ve sürekli panoramalama uyaranları sunulmuştur. EEG, fNIRS, EOG, EKG, göz izleme ve joystick verileri toplanmıştır. Bulgular asimetrik bir etki göstermektedir: yanılsamayla uyumlu panlama rotasyon-sonrası tepkiyi güçlendirmiş, sol temporoparietal bölgede anlamlı oksihemoglobin azalması yaratmışken; sabit nokta dahil hiçbir koşul tepkiyi sessiz kontrolün altına indirmemiştir. Etki en belirgin biçimde pseudo speech uyaranında görülmüştür.

Tarih: 04.09.2026 / 10:00 Yer: A-212

Bu tez, OpenVLA modelinin hem yapısal (structural) hem de mekanistik (mechanistic) yorumlanabilirliğini incelemektedir. Yapısal yorumlanabilirlik, temsiller hiyerarşisini ortaya koyan geleneksel doğrusal problama (linear probing) yöntemiyle incelenirken, mekanistik yorumlanabilirlik erken çıkış (early-exit) mekanizmasını kullanan log-olasılık tabanlı problama yöntemiyle bilginin nedensel kullanımını analiz ederek araştırılmaktadır. Her iki yöntem de göreve özgü kontrollü pertürbasyonlar kullanılarak katman bazında uygulanmıştır. Korelasyona dayalı ve nedenselliğe dayalı analizlerin karşılaştırılmasıyla önerilen çerçeve, otoregresif Görsel-Dil-Eylem (VLA) modellerinin dilsel ve eylemle ilişkili bilgiyi nasıl temsil ettiğine ve kullandığına ilişkin kapsamlı bir anlayış sunmaktadır. 

Tarih: 02.09.2026 / 15:00 Yer: B-116

Anadolu leoparı, leoparın tulliana alt türüne ait, hakkında oldukça az çalışma bulunan ve günümüzde muhtemelen nesli tükenmiş bir popülasyondur. Bu tez kapsamında, Anadolu'nun geniş bir zamansal ve coğrafi dağılımını temsil eden potansiyel büyük kedi örneklerinin genomları dizilenmiş ve bunlar arasından analiz için uygun kalitede üç Panthera pardus genomu elde edilmiştir. Anadolu leoparının mitokondriyal ve tüm genom düzeyindeki filogenileri oluşturulmuştur. Bu çalışma, Anadolu leoparları üzerine gerçekleştirilen ilk tüm genom analizini temsil etmektedir.

Tarih: 03.09.2026 / 16:00 Yer: A-212

Büyük dil modelleri, yeterli bilgiye sahip olmadıkları konularda bile kendinden emin yanıtlar üretebilmektedir. Bu tez, modellerin bilgi sınırlarını fark edip açıkça ifade etmesi anlamına gelen epistemik alçakgönüllülüğün öğrenilip öğrenilemeyeceğini araştırmaktadır. Çalışmada, gerçekçi görünen ancak çeşitli kaynaklarda karşılığı bulunmayan “varsayımsal terimler” aracılığıyla modellerin uydurma eğilimi ölçülmektedir. Geliştirilen kıyaslama yöntemleri, bu eğilimin farklı model aileleri, ölçekleri ve akıl yürütme sistemlerinde yaygın olduğunu göstermektedir. Hedefli ince ayar, üç model mimarisinde uydurmayı azaltırken yanıtların olgusal doğruluğunu artırmaktadır. Tez ayrıca, bu belirsizlik farkındalığının model içinde nasıl temsil edildiğini ve yanıtları hangi aşamada etkilediğini incelemektedir.

Tarih: 31.08.2026 / 14:00 Yer: A-212