Enformatik Enstitüsü

Bu çalışma, Borsa İstanbul (BIST) pay piyasası için özelleştirilmiş modüler bir Riske Maruz Değer (VaR) çerçevesi geliştirmektedir. Gelişmekte olan piyasalardaki normallik varsayımlarının başarısızlığını aşmak amacıyla, oynaklık filtrelemesi ile yarı-parametrik kuyruk modellemesi entegre edilmiştir. Çalışmada, son ihlallere dayanarak tahminleri düzelten dinamik bir ölçekleme mekanizması (kdyn​) sunulmaktadır. 28 likit hisse senedinin (2005–2025) ampirik analizi, uyarlanabilir Filtrelenmiş Tarihsel Simülasyon modelimizin Koşullu Kapsama testlerinde %82,1 başarı oranına ulaştığını göstermektedir. Bulgular, oynaklık dinamiklerini kuyruk şeklinden ayrıştırmanın, piyasa stresi dönemlerinde risk tahmini istikrarını önemli ölçüde artırdığını doğrulamaktadır.

Tarih: 12.01.2026 / 13:30 Yer: A-212

Cerrahi vaka sürelerinin doğru bir şekilde tahmin edilmesi, sağlık kuruluşlarında ameliyathane planlaması ve kaynak yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. Günümüzde birçok sürecin teknolojiye dayalı olması düşünüldüğünde, makine öğrenmesi kullanılarak cerrahi süreleri tahmin eden bir sistemin geliştirilmesi; doğruluğu artırmakta, sağlık personelinin iş yükünü azaltmakta ve nihayetinde hasta memnuniyetini yükseltmektedir. Bu makine öğrenmesi modelinin geliştirilmesinde RFID tabanlı verilerin kullanılması, verilerin manuel olarak kaydedilmemesi nedeniyle daha yüksek doğruluk sağlamaktadır. Eldeki ameliyat verilerinin kısa, orta ve uzun olmak üzere üç gruba ayrılmasıyla, tahminler bir süre aralığı verilerek gerçekleştirilmiş ve elde edilen hata oranlarına göre sonuçların literatürle uyumlu olduğu görülmüştür.

Tarih: 13.01.2026 / 10:00 Yer: A-212

Bu tez, Üç-Aşamalı Görüşme Modeli’ne (Three-Talk Model) dayanan Ortak Karar Verme (OKV) sürecini hesaplamalı olarak modellemek için Etki Diyagramlarını (ED) kullanan yeni bir model, ID-SDM, sunmaktadır. Model, klinik uzmanı ve hastayı ayrı ED’ler ile temsil ederek; bilgi akışını üç düğüm operasyonu (karar alternatifi transferi, şans düğümü transferi ve tercih transferi) aracılığıyla simüle eder. Graves Hastalığına uygulandığında elde edilen sonuçlar, OKV'nin tam bilgi paylaşımı modelindeki optimal karara diğer karar modellerinden daha verimli bir şekilde ulaştığını göstermektedir. OKV süreci, her iki tarafın da başlangıçta daha fazla bilgi paylaşmasıyla daha kısa sürede uzlaşmaya varmaktadır. Doktor, hastanın fayda kriterlerine daha fazla önem atfettiğinde, doktorun kararı tam bilgi paylaşımı modelinin optimal kararına doğru kaymaktadır.

Tarih: 13.01.2026 / 13:30 Yer: A-212

Bu tez, az örnekli görme-dil uyarlaması için birleşik bir çerçeve önermektedir. CLIP gibi modellerdeki sadece global eşleştirme sınırlamalarını ele alarak, global istemleri yerel bir yolla birleştiren çift kollu bir mimari sunuyoruz. Bu yerel kol, ince ayrıntılı görüntü parçaları ile sınıfa özgü istemler arasında dengeli hizalamalar sağlamak için Değer-Değer (V-V) dikkati ve Optimal Taşıma (OT) kullanır. 11 veri seti üzerindeki değerlendirmeler, literatürdeki en iyi performansı göstermektedir. Ayrıca yöntem, anlamsal özelleşme ile genelleme arasında denge kurarak üstün Dağılım Dışı (OOD) dayanıklılığı sergilemektedir.

Tarih: 05.01.2026 / 13:00 Yer: A-212

Bu tez çalışması, Türkiye’deki küçük ve orta ölçekli bilişim işletmeleri arasında Üretken Yapay Zeka teknolojilerinin benimsenmesini incelemektedir. Delphi yöntemi ve Yorumlayıcı Yapısal Modellemeden (ISM) yararlanılarak temel engeller belirlenmiş ve bunların hiyerarşik etkilerini ortaya koymak için aralarındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Çalışma Üretken Yapay Zeka teknolojilerinin benimsenmesini şekillendiren teknolojik, örgütsel ve çevresel belirleyicileri de araştırmaktadır. Bulgular, KOBİ’lerin üretken yapay zekayı etkin biçimde entegre etmelerine yönelik stratejik karar süreçlerini destekleyen ampirik temelli bir çerçeve sunmaktadır. Önerilen model, yapay zekâ odaklı dijital dönüşümü geliştirmek için hem teorik hem de pratik katkılar sağlamaktadır.

Tarih: 22.12.2025 / 10:00 Yer: B-116

Bu tez, kurumsal veri yönetişimi olgunluğunu değerlendirmek amacıyla ISO/IEC 330xx standartlarına dayalı, yapılandırılmış bir değerlendirme modeli olan Veri Yönetişimi Yetkinlik Olgunluk Modeli (DG-CMM)’ni önermektedir. Model, veri yönetişimi olgunluğunu Veri, Organizasyon, Strateji ve Teknoloji olmak üzere dört temel süreç alanı üzerinden ele almaktadır. DG-CMM, Becker vd. (2009) tarafından önerilen Tasarım Bilimi Araştırması yaklaşımı doğrultusunda; kapsamlı literatür taraması, alan uzmanlarıyla yürütülen Değiştirilmiş Delphi yöntemi ve vaka temelli doğrulama çalışmalarıyla geliştirilmiştir. Model, kurumların olgunluk boşluklarını sistematik olarak belirleme, iyileştirme önceliklerini tanımlamasına ve veri odaklı karar alma süreçleri ile stratejik uyumu güçlendirmesine imkân sağlayan standartlaştırılmış ve uygulanabilir bir çerçeve sunmaktadır.

Tarih: 16.01.2026 / 09:00 Yer: A-212

Dehşet Yönetimi Kuramı'ndaki replikasyon krizini ele alan bu tez, Ölüm Belirginliği ile risk alma arasındaki tutarsız ilişkiyi incelemektedir. Çalışma; sistematik literatür taraması yoluyla nedensel modelleme (ESC-DAG), EEG ve Balon Analog Risk Görevi (BART) kullanan nesnel nöral ölçüm ve Bayesçi bilişsel modelleme olmak üzere üç yöntemi entegre ederek basit öz bildirim çalışmalarının ötesine geçmektedir. Bu araştırma; nedensel, nöral ve hesaplamalı kanıtları sentezleyerek, ölümlülük farkındalığı altında risk davranışını yönlendiren bilişsel mekanizmaları aydınlatmayı ve alandaki tekrarlanabilirlik sorunlarının çözümüne katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Tarih: 14.01.2026 / 10:30 Yer: A-212