Enformatik Enstitüsü

Bu çalışma, Borsa İstanbul (BIST) pay piyasası için özelleştirilmiş modüler bir Riske Maruz Değer (VaR) çerçevesi geliştirmektedir. Gelişmekte olan piyasalardaki normallik varsayımlarının başarısızlığını aşmak amacıyla, oynaklık filtrelemesi ile yarı-parametrik kuyruk modellemesi entegre edilmiştir. Çalışmada, son ihlallere dayanarak tahminleri düzelten dinamik bir ölçekleme mekanizması (kdyn​) sunulmaktadır. 28 likit hisse senedinin (2005–2025) ampirik analizi, uyarlanabilir Filtrelenmiş Tarihsel Simülasyon modelimizin Koşullu Kapsama testlerinde %82,1 başarı oranına ulaştığını göstermektedir. Bulgular, oynaklık dinamiklerini kuyruk şeklinden ayrıştırmanın, piyasa stresi dönemlerinde risk tahmini istikrarını önemli ölçüde artırdığını doğrulamaktadır.

Tarih: 12.01.2026 / 13:30 Yer: A-212

Cerrahi vaka sürelerinin doğru bir şekilde tahmin edilmesi, sağlık kuruluşlarında ameliyathane planlaması ve kaynak yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. Günümüzde birçok sürecin teknolojiye dayalı olması düşünüldüğünde, makine öğrenmesi kullanılarak cerrahi süreleri tahmin eden bir sistemin geliştirilmesi; doğruluğu artırmakta, sağlık personelinin iş yükünü azaltmakta ve nihayetinde hasta memnuniyetini yükseltmektedir. Bu makine öğrenmesi modelinin geliştirilmesinde RFID tabanlı verilerin kullanılması, verilerin manuel olarak kaydedilmemesi nedeniyle daha yüksek doğruluk sağlamaktadır. Eldeki ameliyat verilerinin kısa, orta ve uzun olmak üzere üç gruba ayrılmasıyla, tahminler bir süre aralığı verilerek gerçekleştirilmiş ve elde edilen hata oranlarına göre sonuçların literatürle uyumlu olduğu görülmüştür.

Tarih: 13.01.2026 / 10:00 Yer: A-212

Bu tez, Üç-Aşamalı Görüşme Modeli’ne (Three-Talk Model) dayanan Ortak Karar Verme (OKV) sürecini hesaplamalı olarak modellemek için Etki Diyagramlarını (ED) kullanan yeni bir model, ID-SDM, sunmaktadır. Model, klinik uzmanı ve hastayı ayrı ED’ler ile temsil ederek; bilgi akışını üç düğüm operasyonu (karar alternatifi transferi, şans düğümü transferi ve tercih transferi) aracılığıyla simüle eder. Graves Hastalığına uygulandığında elde edilen sonuçlar, OKV'nin tam bilgi paylaşımı modelindeki optimal karara diğer karar modellerinden daha verimli bir şekilde ulaştığını göstermektedir. OKV süreci, her iki tarafın da başlangıçta daha fazla bilgi paylaşmasıyla daha kısa sürede uzlaşmaya varmaktadır. Doktor, hastanın fayda kriterlerine daha fazla önem atfettiğinde, doktorun kararı tam bilgi paylaşımı modelinin optimal kararına doğru kaymaktadır.

Tarih: 13.01.2026 / 13:30 Yer: A-212

Bu tez, az örnekli görme-dil uyarlaması için birleşik bir çerçeve önermektedir. CLIP gibi modellerdeki sadece global eşleştirme sınırlamalarını ele alarak, global istemleri yerel bir yolla birleştiren çift kollu bir mimari sunuyoruz. Bu yerel kol, ince ayrıntılı görüntü parçaları ile sınıfa özgü istemler arasında dengeli hizalamalar sağlamak için Değer-Değer (V-V) dikkati ve Optimal Taşıma (OT) kullanır. 11 veri seti üzerindeki değerlendirmeler, literatürdeki en iyi performansı göstermektedir. Ayrıca yöntem, anlamsal özelleşme ile genelleme arasında denge kurarak üstün Dağılım Dışı (OOD) dayanıklılığı sergilemektedir.

Tarih: 05.01.2026 / 13:00 Yer: A-212

Bu tez çalışması, Türkiye’deki küçük ve orta ölçekli bilişim işletmeleri arasında Üretken Yapay Zeka teknolojilerinin benimsenmesini incelemektedir. Delphi yöntemi ve Yorumlayıcı Yapısal Modellemeden (ISM) yararlanılarak temel engeller belirlenmiş ve bunların hiyerarşik etkilerini ortaya koymak için aralarındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Çalışma Üretken Yapay Zeka teknolojilerinin benimsenmesini şekillendiren teknolojik, örgütsel ve çevresel belirleyicileri de araştırmaktadır. Bulgular, KOBİ’lerin üretken yapay zekayı etkin biçimde entegre etmelerine yönelik stratejik karar süreçlerini destekleyen ampirik temelli bir çerçeve sunmaktadır. Önerilen model, yapay zekâ odaklı dijital dönüşümü geliştirmek için hem teorik hem de pratik katkılar sağlamaktadır.

Tarih: 22.12.2025 / 10:00 Yer: B-116

Somatik mutasyonlar, normal hücrelerin kansere dönüşümünü tetikler. Bununla birlikte, seçici bir büyüme avantajı sağlayan sürücü mutasyonları, nötr yolcu mutasyonlarının geniş arka planından ayırt etmek kritik bir zorluk olmaya devam etmektedir. Bunu ele almak için, uzun menzilli genomik etkileşim verilerinden yararlanarak mutasyon merkezli ağlar oluşturan yeni bir grafik tabanlı çerçeve sunuyoruz. Yöntemimiz, genomik aralıkları düğümler ve uzun menzilli etkileşimlerini veya örtüşmelerini kenarlar olarak modeller. Bir ’çekirdek’ mutasyondan başlayarak, grafik yinelemeli olarak genişler ve hem yerel hem de uzak genomik bağlamı yakalamak için örtüşmeleri ve etkileşimli aralıkları bulur. Bu mimari, bir mutasyonun topolojik etkisini nicelleştirmemize, karmaşık yapısal kalıpları (grafik döngüleri gibi) tanımlamamıza ve değişken aralıklarda bilinen sürücü genlere yakınlığı değerlendirmemize olanak tanır. Dahası, bu yaklaşım doğal olarak bireysel mutasyonlar için gömme vektörleri oluşturarak, örneklerin mutasyon profili benzerliğine göre kümelenmesini sağlar. Sonuç olarak, genomik manzaraya kapsamlı, etkileşim odaklı bir bakış açısı sağlayarak, çerçevemiz daha doğru sürücü tanımlamasını ve kişiselleştirilmiş tedavi için iyileştirilmiş hasta sınıflandırmasını kolaylaştırır.

Tarih: 13.01.2026 / 11:00 Yer: A-212